இந்தியாவின் பண்டைய கோயில்கள் வெறும் வழிபாட்டுத் தலங்கள் அல்ல, அவை மர்மங்கள் மற்றும் அதிசயங்களின் களஞ்சியங்கள். நாட்டின் பல்வேறு பகுதிகளில் அமைந்துள்ள இந்தக் கோயில்களின் கட்டிடக்கலை மற்றும் அதனுடன் தொடர்புடைய கதைகள் இன்றும் மக்களை வியப்பில் ஆழ்த்துகின்றன. இமாச்சலப் பிரதேசத்தின் ஜ்வாலாமுகி கோயிலில் தரையிலிருந்து தானாகவே எரியும் தீப்பிழம்புகள் முதல் மகாராஷ்டிராவின் கைலாஷ் கோயில் வரை, ஒரே மலையைக் குடைந்து உருவாக்கப்பட்ட இந்தச் சாதனைகள் அறிவியலையும் திகைக்க வைக்கின்றன.

பீகாரில் உள்ள முண்டேஸ்வரி கோயிலில் ‘இரத்தமற்ற பலி’ சடங்கு மற்றும் புவனேஸ்வரில் உள்ள லிங்கராஜா கோயில் மீது விமானங்கள் அல்லது பறவைகள் பறக்காத நிகழ்வுகள் இன்றும் விடைதெரியாத புதிர்களாகவே உள்ளன. அதேபோல், காஷ்மீரின் அமர்நாத் குகையில் இயற்கையாகவே பனி சிவலிங்கம் உருவாவது மற்றும் தமிழ்நாட்டின் ஷோர் கோயிலில் கடலில் மூழ்கிய ஆறு கோயில்களின் புராணக்கதை இந்தக் கோயில்களை மேலும் மர்மமாக்குகின்றன. அவற்றின் கட்டுமானத்தைப் பார்த்த தொல்பொருள் ஆராய்ச்சியாளர்கள் கூட வியப்படைகிறார்கள், ஏனெனில் அந்த காலத்தில் இத்தகைய பிரமாண்டமான மற்றும் சிக்கலான கட்டமைப்புகளை உருவாக்குவது கிட்டத்தட்ட சாத்தியமற்றது.